การทำกายภาพบำบัดหลังการผ่าตัดกระดูกและข้อต่อ สำคัญอย่างไร
หลาย ๆ คนอาจจะคิดว่าเมื่อทำการผ่าตัด เช่น ผ่าตัดสะโพก ผ่าตัดเข่า เรียบร้อยแล้ว จะถือว่าเป็นการสิ้นสุดการรักษา เมื่อพักฟื้นสักพัก ก็จะสามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติทันที แต่จริง ๆ แล้วผู้ป่วยหลังผ่าตัดควรทำกายภาพบำบัดอย่างต่อเนื่อง
ทำไมผู้ป่วยหลังผ่าตัดกระดูกและข้อต่อ ควรทำกายภาพบำบัด
การทำกายภาพบำบัดถือเป็นสิ่งที่สำคัญอย่างมากที่จะช่วยให้ผู้ป่วยหลังผ่าตัดสามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ เนื่องจากเมื่อได้รับการผ่าตัด กล้ามเนื้อและเอ็นต่าง ๆ บริเวณรอบ ๆ ข้อ ต้องใช้เวลาในการฟื้นฟูเพื่อสมานแผล นอกจากนี้อาจจะเกิดอาการปวดจากแผลผ่าตัด ทำให้ผู้ป่วยไม่ค่อยได้ขยับกล้ามเนื้อ ส่งผลให้ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อลดลงได้ ดังนั้น การทำกายภาพบำบัด รวมถึงการออกกำลังกายจะช่วยฟื้นฟูกล้ามเนื้อของผู้ป่วยหลังผ่าตัดให้ค่อย ๆ กลับมาแข็งแรง และใช้งานได้ตามปกติ นอกจากนี้ การทำกายภาพบำบัดด้วยการใช้เครื่องมือช่วยเพิ่มเติม โดยนักกายภาพวิชาชีพ จะช่วยลดอาการปวด ทำให้สามารถออกกำลังกายได้อย่างไม่เจ็บอีกด้วย
การทำกายภาพบำบัดหลังผ่าตัดกระดูกและข้อต่อ ช่วยในเรื่องใดบ้าง
- ลดอาการปวดหลังจากการผ่าตัด
สิ่งที่เกิดขึ้นได้หลังจากการผ่าตัด คือ อาการปวดและชาบริเวณที่ได้รับการผ่าตัด รวมถึงอาจจะเกิดการอักเสบ บวม แดง ร้อน ซึ่งการทำกายภาพบำบัดโดยใช้เครื่องมือและวิธีการทางกายภาพเพื่อลดปวดในเบื้องต้น จะทำให้ผู้ป่วยสามารถออกกำลังกายได้อย่างเต็มที่ และช่วยให้ร่างกายฟื้นฟูได้เร็วขึ้น โดยอาจใช้การประคบเย็นในกรณีที่มีการอักเสบ หรือใช้เครื่องมือทางกายภาพบำบัดอื่น ๆ ที่จะช่วยลดปวดได้ เช่น อัลตราซาวด์ เลเซอร์ เป็นต้น - เพิ่มมุมการเคลื่อนไหวของกระดูกและข้อ
หลังการผ่าตัด ความเจ็บอาจทำให้มีผู้ป่วยขยับร่างกายลดลง ซึ่งหากไม่ได้ขยับร่างกายเป็นเวลานาน อาจทำให้เกิดการติดของข้อได้ รวมถึงการผ่าตัดข้อในบางประเภท เช่น การผ่าตัดเข่า ในระยะแรกอาจจะยังมีการจำกัดการเคลื่อนไหว ทำให้ไม่สามารถเคลื่อนไหวได้เต็มช่วง จึงอาจจะต้องค่อย ๆ ทำกายภาพ เพื่อเพิ่มมุมในการเคลื่อนไหวให้สามารถใช้งานได้ตามปกติ - เพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ
กล้ามเนื้อของผู้ป่วยหลังผ่าตัดอาจฝ่อลีบลงได้ จากการที่ผู้ป่วยไม่ค่อยได้ขยับร่างกาย เนื่องจากอยู่ในระหว่างการพักฟื้น ร่วมกับมีอาการเจ็บแผลหลังผ่าตัด ดังนั้น การทำกายภาพบำบัด รวมถึงการออกกำลังกาย จะช่วยฟื้นฟูให้กล้ามเนื้อมีความแข็งแรง
และสามารถกลับมาใช้งานได้ตามปกติ
การทำกายภาพบำบัดและฟื้นฟูร่างกายเบื้องต้น หลังผ่าตัดกระดูกและข้อ
การผ่าตัดกระดูกสันหลัง
ในบางโรงพยาบาล ผู้ป่วยจะได้พบนักกายภาพก่อนได้รับการผ่าตัด โดยนักกายภาพจะเข้ามาแนะนำวิธีการดูแลร่างกายและการออกกำลังกาย หลังจากการผ่าตัด เพื่อสร้างความเข้าใจและลดความกังวลของผู้ป่วย และเมื่อผ่าตัดเสร็จเรียบร้อยแล้ว นักกายภาพบำบัดจะเข้ามาดูแลและสอนการทำกายภาพอีกครั้ง ซึ่งส่วนใหญ่แล้วจะเป็นการออกกำลังกายกล้ามเนื้อบริเวณรอบ ๆ ข้อต่อ กล้ามเนื้อขา รวมถึงในบางรายอาจจะต้องใช้ที่ช่วยพยุงและไม้เท้าร่วมด้วยในการเดิน นั่ง หรือยืน
การทำกายภาพบำบัดที่แนะนำ
- การฝึกท่ายืน นั่ง เดินที่ถูกต้องหลังได้รับการผ่าตัด
- การยืดกล้ามเนื้อที่เหมาะสม
- การออกกำลังกายกล้ามเนื้อโดยรอบกระดูกสันหลัง
การผ่าตัดข้อสะโพก
การผ่าตัดข้อสะโพกในผู้สูงอายุที่มักพบได้บ่อยคือผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงที่จะล้ม โดยการผ่าตัดข้อสะโพกส่วนใหญ่แล้ว จะมีข้อห้ามหรือข้อควรระวังในการทำท่าบางท่า เพื่อป้องกันการหลุดของข้อสะโพก ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับวิธีการผ่าตัดของแพทย์ แต่โดยส่วนใหญ่แล้วแพทย์จะใช้เป็นการผ่าทางด้านหลังหรือด้านข้าง ท่าที่ควรระวังจึงเป็นท่าที่ต้องงอข้อสะโพกมากกว่า 90 องศา การหุบสะโพก และการหมุนสะโพกข้ามแนวกลางลำตัว โดยมีข้อปฎิบัติที่ควรทำดังนี้
– ห้ามนั่งไขว้ขา นั่งยอง ๆ หรือนั่งเก้าอี้ที่เตี้ยเกินไป
– ห้ามนอนไขว้ขา ห้ามนอนตะแคงโดยไม่มีหมอนข้างรอง
– ห้ามก้มหลังเพื่อหยิบของที่พื้น
การทำกายภาพบำบัดที่แนะนำ
- ออกกำลังกายบริเวณแขนและขา เพื่อเตรียมพร้อมในการฝึกเดิน
- ฝึกเดินลงน้ำหนักตามที่แพทย์แนะนำและใช้ไม้เท้าที่เหมาะสม
การผ่าตัดข้อเข่า
อาการเข่าเสื่อมพบได้มากขึ้นในผู้สูงอายุที่มีอายุประมาณ 60 ปีขึ้นไป โดยการทำกายภาพบำบัดที่เหมาะสมนั้นจะมีนักกายภาพเข้าไปมีบทบาทตั้งแต่ก่อนผ่าและหลังผ่า โดยก่อนผ่าอาจจะเป็นแนะนำการปฎิบัติตัวและการออกกำลังกายเพื่อฟื้นฟูเบื้องต้น และหลังจากการผ่า จะเป็นการออกกำลังกาย การเพิ่มมุมงอให้ข้อเข่า ซึ่งโดยปกติแล้วแพทย์จะคาดหวังให้งอได้ประมาณ 110 องศา การฝึกเดินโดยฝึกตั้งแต่การใช้ไม้เท้า ไปจนถึงการเดินโดยไม่ใช้ไม้เท้า ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับลักษณะอาการและระดับอาการที่เป็นของแต่ละบุคคลด้วยเช่นกัน
การทำกายภาพบำบัดที่แนะนำ
- กระดกปลายเท้าขึ้นลง 10 ครั้ง/เซ็ต 3 เซ็ตต่อวัน
- การกดเข่าลงหาเตียงค้างไว้ 10 วินาที ทำ 10 ครั้ง/เซ็ต 3 เซ็ตต่อวัน
- ห้อยขาข้างเตียง เหยียดขาขึ้นเท่าที่ไหว ค้างไว้ 10 วินาที ทำ 10 ครั้ง/เซ็ต 3 เซ็ตต่อวัน (แนะนำให้ทำหลังจากพอจะลุกขึ้นนั่งได้โดยไม่เจ็บมาก)
- ฝึกเดินโดยใช้ walker และค่อย ๆ เปลี่ยนไม้จนสามารถปล่อยไม้ได้ ทั้งนี้ตามคำแนะนำของแพทย์และนักกายภาพบำบัด
การทำกายภาพบำบัดและการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอและถูกวิธี จะช่วยให้ร่างกายสามารถฟื้นฟูได้ดีขึ้นและมีโอกาสการรักษาหายกลับมาเป็นปกติได้ แต่ถ้าหากไม่แน่ใจว่าต้องทำกายภาพบำบัดหรือบริหารร่างกายอย่างไร จึงจะถูกต้องและไม่เกิดอันตราย สามารถจองนัดทำกายภาพบำบัดที่บ้าน โดยนักกายภาพวิชาชีพได้ที่ OLDK เลยนะคะ
อ้างอิง:
- การปฏิบัติตัวหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม, โรงพยาบาลธนบุรี
- การฟื้นฟูร่างกายหลังผ่าตัดกระดูกและข้อ, โรงพยาบาลเปาโล
- เทคนิคดูแลตัวเองหลังผ่าตัดกระดูกสันหลัง ฟื้นตัวเร็ว หายเป็นปกติได้เร็วขึ้น, โรงพยาบาลพญาไท
