การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกเดินขึ้นลงบันได – EP.6
เมื่อผู้ป่วยสโตรกสามารถกลับมาเดินได้อย่างมั่นใจและมั่นคงแล้ว ขั้นตอนต่อไปคือการทำกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองให้สามารถเดินขึ้น-ลงบันได หรือเดินขึ้น-ลงทางต่างระดับ ซึ่งหากผู้ป่วยสามารถทำกิจกรรมเหล่านี้ได้ก็จะช่วยให้พวกเขากลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างเป็นปกติมากยิ่งขึ้น
เมื่อไรถึงจะเริ่มกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองให้ฝึกเดินได้
นักกายภาพบำบัดจะเริ่มทำกายภาพให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองฝึกขึ้น-ลงบันได หลังจากที่ผู้ป่วยสามารถเดินได้คล่องในระดับหนึ่ง โดยสามารถถ่ายน้ำหนักลงในขาข้างที่อ่อนแรงได้ สามารถเดินและมีมุมงอเข่าที่เหมาะสม สำหรับการขึ้น-ลงบันได หากผู้ป่วยมีนักกายภาพไปทำกายภาพบำบัดที่บ้านเป็นประจำอยู่แล้ว นักกายภาพก็จะประเมินความสามารถของร่างกายผู้ป่วยสโตรก และดูว่าพร้อมฝึกเดินขึ้น-ลงบันไดหรือไม่
การฝึกผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองหรือผู้ป่วยสโตรกขึ้นลงบันได
1. การฝึกขึ้นบันได
การฝึกระยะแรกจะใช้ขาข้างที่มีแรงมากกว่าในการก้าวขึ้นบันไดก่อน ตามด้วยขาข้างที่อ่อนแรง เมื่อผู้ป่วยสโตรกฝึกก้าวขึ้นบันไดด้วยขาข้างที่แข็งแรงได้คล่อง และมีแรงเพิ่มมากขึ้นแล้ว ก็จะเริ่มฝึกใช้ขาข้างที่อ่อนแรงก้าวขึ้นบันไดก่อนได้ ซึ่งจะช่วยกระตุ้นกล้ามเนื้อสะโพกและกล้ามเนื้อของขาข้างที่อ่อนแรงอีกด้วย โดยวิธีการฝึกขึ้นบันไดสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองนั้น มีดังนี้
1.1 การฝึกขึ้นบันได โดยใช้ขาข้างที่มีแรงก้าวขึ้นบันได (เหมาะกับการฝึกในขั้นแรก)
- จัดท่ายืนให้ขาข้างที่แข็งแรงชิดราวบันได มือข้างที่แข็งแรงจับราวบันไดไว้ และเลื่อนมือไปทางด้านหน้า
- ก้าวขาข้างที่แข็งแรงขึ้นบันได
- ถ่ายน้ำหนักลงขาข้างที่แข็งแรง กดมือลงที่ราวบันได ระวังการกดที่ราวบันไดมากเกินไป จะทำให้ผู้ป่วยสโตรกปวดบริเวณไหล่ได้
- ก้าวขาข้างที่อ่อนแรงมาวางลงบนขั้นเดียวกัน
- การฝึกขึ้นบันไดโดยใช้ขาข้างที่อ่อนแรงขึ้น
- จัดท่ายืนให้ขาข้างที่แข็งแรงชิดราวบันได มือข้างที่แข็งแรงจับราวบันไดไว้
1.2 การฝึกขึ้นบันได โดยใช้ขาข้างที่อ่อนแรงขึ้น
- จัดท่ายืนให้ขาข้างที่แข็งแรงชิดราวบันได มือข้างที่แข็งแรงจับราวบันไดไว้ และเลื่อนมือไปทางด้านหน้า
- ก้าวขาข้างที่อ่อนแรงขึ้นวางที่ขั้นบันได
- ถ่ายน้ำหนักลงขาข้างที่อ่อนแรง
- เหยียดสะโพกและเข่าข้างที่อ่อนแรง และก้าวขาข้างที่แข็งแรงตามมา
2. การฝึกลงบันได
สำหรับการฝึกลงบันได้นั้น เริ่มแรกควรฝึกโดยใช้ขาที่อ่อนแรงลงบันไดก่อน สามารถฝึกได้ดังนี้
- จัดท่ายืนให้ขาข้างที่แข็งแรงชิดราวบันได มือข้างที่แข็งแรงจับราวบันไดไว้
- ก้าวขาข้างที่อ่อนแรงลงบันได ค่อย ๆ ย่อขาข้างที่แข็งแรงลง จนขาข้างที่อ่อนแรงแตะพื้น
- เมื่อขาแตะพื้น เหยียดเข่าเหยียดสะโพกข้างที่อ่อนแรงขึ้นเพื่อรับน้ำหนัก
- เลื่อนมือที่จับราวบันไดลงมาให้เท่ากับระดับของขาข้างที่อ่อนแรง ระวังการกดน้ำหนักที่ราวบันไดมากเกินไป จะทำให้ปวดบริเวณไหล่
- ก้าวขาข้างที่แข็งแรง
- ถ่ายน้ำหนักลงขาข้างที่อ่อนแรง กดมือลงที่ราวบันได ระวังการกดที่ราวบันไดมากเกินไป จะทำให้ปวดบริเวณไหล่
- ยกขาข้างที่แข็งแรงมาวางลงบนขั้นเดียวกัน
การฝึกในระยะแรก ควรมีผู้ดูแลหรือนักกายภาพบำบัดที่บ้านอยู่ด้วย โดยแนะนำให้ดูแลผู้ป่วยสโตรกอยู่ทางด้านที่ผู้ป่วยมีอาการอ่อนแรงและอยู่ในบันไดขั้นที่ต่ำกว่า เมื่อฝึกได้คล่องแล้ว สามารถฝึกผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองให้เดินขึ้น-ลงบันไดสลับกันได้
ข้อควรระวังในการฝึกผู้ป่วยสโตรกขึ้น-ลงบันได
ควรระวังการล้มและการลงน้ำหนักที่มือมากจนเกินไป ซึ่งอาจทำให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองเกิดการบาดเจ็บได้ นอกจากนี้ยังทำให้กล้ามเนื้อขาข้างที่อ่อนแรงไม่ถูกกระตุ้น และมีการจำการทำงานของกล้ามเนื้อที่ผิด ๆ ไป ซึ่งหากทำท่าที่ผิดจนกลายเป็นความเคยชิน อาจทำให้การเคลื่อนไหวร่างกายผิดปกติและสามารถแก้ได้ยาก
การฝึกการใช้งานกล้ามเนื้อในผู้ป่วยโรคหลอดเหลือสมองหรือผู้ป่วย Stroke จะต้องทำเป็นลำดับและทำอย่างค่อยเป็นค่อยไป เพื่อให้กล้ามเนื้อได้ถูกกระตุ้นและใช้งานอย่างเหมาะสม และกลับไปใช้งานได้ตามปกติ ค่อย ๆ ฝึกไปทีละนิด และทำอย่างต่อเนื่องนะคะ ทาง OLDK ขอเป็นกำลังใจให้ค่ะ หากยังไม่มั่นใจว่าผู้ป่วยควรทำกายภาพบำบัดอย่างไรบ้าง สามารถเลือกนักกายภาพที่สนใจ พร้อมจองทำกายภาพบำบัดที่บ้านได้ทันทีที่ OLDK
สาระน่ารู้เรื่องการดูแลและการทำกายภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)
- รู้จักโรคหลอดเลือดสมองเบื้องต้น: อาการโรคหลอดเลือดสมอง ปัจจัยเสี่ยง และการรักษา
- วิธีการดูแลผู้ป่วยสโตรกให้กลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) – EP.1
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ในช่วงแรก – EP.2
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกนั่ง – EP.3
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกยืน – EP.4
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกเดิน – EP.5
- (บทความนี้) การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกเดินขึ้นลงบันได – EP.6
