การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกเดิน – EP.5
เป้าหมายหลักของการทำกายภาพบำบัดที่ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง หรือผู้ป่วยสโตรกหลาย ๆ ท่านรวมถึงลูกหลานและผู้ดูแลคาดหวัง ก็คือการทำให้ผู้ป่วยกลับมาเดินได้อย่างปกติ ซึ่งสิ่งนี้เป็นไปได้ค่ะ หากผู้ป่วยหมั่นทำกายภาพบำบัดที่บ้านอย่างต่อเนื่องและถูกวิธี บทความนี้จะพาทุกคนไปดูว่าเมื่อไรถึงจะเริ่มกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองให้ฝึกเดินได้ และการฝึกเดินที่ถูกต้องมีขั้นตอนอย่างไรบ้าง
เมื่อไรถึงจะเริ่มกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองให้ฝึกเดินได้
ผู้ป่วยสโตรกควรที่จะสามารถถ่ายน้ำหนักลงไปที่ขาข้างที่อ่อนแรงกว่าได้ และสามารถทรงตัวได้ประมาณหนึ่ง จึงจะสามารถเริ่มฝึกเดิน โดยค่อย ๆ ฝึกไปทีละขั้นตอน เพื่อป้องกันการล้มและการบาดเจ็บจากการใช้กล้ามเนื้อผิดมัด ในช่วงแรกแนะนำให้ปรึกษานักกายภาพบำบัดวิชาชีพเพื่อให้ช่วยประเมินอาการ และออกแบบวิธีการกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองให้หมาะสมกับอาการของแต่ละคน
เข้าใจการแบ่งช่วงการเดิน เพื่อฝึกกายภาพบำบัดผู้ป่วยสโตรกให้เดินได้อย่างถูกต้อง
ช่วงของการเดินจะแบ่งออกเป็น 2 ช่วงด้วยกัน คือ
- ช่วงที่เท้าแตะพื้น (Stance phase)
ช่วงนี้จะเป็นการลงน้ำหนัก โดยจะมีการการลงน้ำหนักของขาทั้ง 2 ข้าง และการลงน้ำหนักขาข้างเดียว ซึ่งจะมีผลต่อความมั่นคงในการยืน แนะนำให้เริ่มฝึกผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองในช่วงนี้ก่อนฝึกก้าวขา - ช่วงที่เท้าลอยเหนือพื้น (Swing phase)
ช่วงนี้จะเป็นช่วงที่ยกเท้าลอยเหนือพื้น เพื่อก้าวขา ซึ่งจะต้องมีการงอสะโพก งอเข่า และกระดกข้อเท้า เพื่อให้เท้าลอยขึ้นพ้นพื้น
วิธีการกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง เพื่อฝึกเดิน
ผู้ดูแลผู้ป่วยที่บ้านรวมถึงผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองบางคนอาจคิดว่า การทำกายภาพเพื่อฝึกเดิน จะมีแค่การยกขาก้าวออกไปเพียงอย่างเดียว แต่ความเป็นจริงแล้ว ผู้ป่วยสโตรกควรจะต้องฝึกการถ่ายน้ำหนักลงขา เพื่อให้สามารถเดินได้อย่างถูกต้อง มั่นคง และเป็นการฝึกกำลังกล้ามเนื้อไปในตัวด้วยเช่นกัน
1. การกายภาพผู้ป่วยสโตรกในช่วงที่เท้าแตะพื้น
เป็นการฝึกการลงน้ำหนักในขาข้างที่อ่อนแรง โดยเริ่มแรก ให้ผู้ป่วยยืนตรง มือจับไม้เท้าในข้างที่มีแรง จากนั้นค่อย ๆ ฝึกไปตามลำดับ ดังนี้
- ลำดับที่ 1 ให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองค่อย ๆ ขยับขา และถ่ายน้ำหนักลงขาข้างที่อ่อนแรง เพื่อกระตุ้นให้กล้ามเนื้อของขาข้างที่อ่อนแรงได้เรียนรู้และทำงาน โดยทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3 เซ็ต/วัน ผู้ดูแลหรือนักกายภาพบำบัดที่บ้านควรอยู่ด้านข้างที่อ่อนแรง
- ลำดับที่ 2 เมื่อฝึกขั้นตอนแรกได้ดีแล้ว สามารถฝึกให้ผู้ป่วยสโตรกค่อย ๆ ยกขาข้างที่มีแรงให้พ้นพื้น เพื่อให้น้ำหนักถ่ายลงที่ขาข้างที่อ่อนแรงมากขึ้น โดยที่ลำตัว สะโพก และเข่าของข้างที่อ่อนแรง ต้องเหยียดตรง ทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3 เซ็ต/วัน
- ลำดับที่ 3 เมื่อผู้ป่วยสโตรกสามารถถ่ายน้ำหนักได้ดีขึ้นแล้ว จากนั้นให้ค่อย ๆ ฝึกยกขาข้างที่แข็งแรงขึ้นไปข้างหน้า โดยให้น้ำหนักลงขาข้างที่อ่อนแรง และก้าวขากลับมา ทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3 เซ็ต/วัน
2. การกายภาพผู้ป่วยสโตรกในช่วงที่เท้าลอยเหนือพื้น (การก้าวขา)
หลังจากที่สามารถถ่ายน้ำหนักลงในช่วงที่เท้าแตะพื้น และสามารถลงน้ำหนักในขาข้างที่อ่อนแรงได้โดยที่เข่าไม่พับ ตัวไม่เอียงได้แล้ว นักกายภาพบำบัดก็จะกายภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง โดยการฝึกกำลังกล้ามเนื้อที่ทำหน้าที่ในการก้าวขาให้ลอยจากพื้น ได้แก่ กล้ามเนื้อที่ใช้ในการยกสะโพก (Hip flexor muscle) กล้ามเนื้องอเข่า (Hamstrings muscle) และกล้ามเนื้อกระดกข้อเท้า (Tibialis anterior)
2.1 ท่ากายภาพฝึกกำลังกล้ามเนื้อยกสะโพก (Hip flexor muscle)
- ให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองนอนหงาย ชันเข่าขึ้น ให้ข้อเท้าชิดบริเวณก้น จากนั้นออกแรงยกสะโพกขึ้น ให้เท้าลอยพ้นพื้น ทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3 เซ็ต/วัน ในกรณีที่ทำได้คล่องแล้ว ให้ค่อย ๆ เหยียดขาเพิ่มระยะออก เพื่อเป็นการฝึกกล้ามเนื้อให้มากขึ้น
2.2 ท่ากายภาพฝึกกำลังกล้ามเนื้องอเข่า (Hamstrings muscle)
- ท่าที่ 1
นอนหงาย ชันเข่าขึ้น จากนั้นดึงขาเข้าหาตัว ให้เท้าแนบกับเตียง ทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3 เซ็ต/วัน ในกรณีที่ทำได้คล่องแล้ว ให้ผู้ป่วยสโตรกค่อย ๆ เหยียดขาเพิ่มระยะออก เพื่อเป็นการฝึกกล้ามเนื้อให้มากขึ้น
- ท่าที่ 2
เมื่อสามารถทำในท่านอนหงายได้แล้ว ให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองทำในท่านั่งห้อยขาข้างเตียง ใช้ผ้ารองที่เท้า และลากต้นขาเข้าด้านใน ทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3 เซ็ต/วัน
- ท่าที่ 3
ให้ผู้ป่วยสโตรกอยู่ในท่ายืน แล้วงอเข่าข้างที่อ่อนแรงขึ้น ให้เท้าลอยพ้นพื้น ระวังการใช้กล้ามเนื้อบริเวณสะโพกในการยก ทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3 เซ็ต/วัน
2.3 ท่ากายภาพฝึกกำลังกล้ามเนื้อกระดกข้อเท้า (Tibialis anterior)
- ท่าที่ 1
ให้ผู้ป่วยนอนหงายบนเตียง กระดกข้อเท้าขึ้น-ลง ทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3 เซ็ต/วัน
- ท่าที่ 2
ให้ผู้ป่วยนั่งห้อยขาข้างเตียง กระดกข้อเท้าขึ้น-ลง ทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3 เซ็ต/วัน
3. การกายภาพผู้ป่วยสโตรกทั้ง 2 ท่า ร่วมกัน
เมื่อฝึกทำกายภาพแบบแยกส่วนได้คล่องแล้ว ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองก็จะสามารถนำท่าฝึกกล้ามเนื้อส่วนต่าง ๆ มาประกอบกัน เพื่อที่จะได้ฝึกเดินอย่างถูกต้อง โดยสามารถฝึกเดินได้ตากขั้นตอน ดังนี้
- ยืนจับไม้เท้าในข้างที่แข็งแรง ถ่ายน้ำหนักลงขาทั้ง 2 ข้าง
- จากนั้นยกไม้เท้าขึ้นไปข้างหน้า กดไม้ และพยายามตั้งตัวให้ตรง
- ก้าวขาข้างที่อ่อนแรงไปจนถึงระยะเดียวกันกับที่ยกไม้เท้าไปวาง
- ถ่ายน้ำหนักไปในขาข้างที่อ่อนแรง และยกขาข้างที่แข็งแรงตามมา
เป็นยังไงกันบ้างคะ สำหรับการกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองหรือผู้ป่วยสโตรกให้ฝึกเดิน จะเห็นได้ว่ามีหลายขั้นตอนและต้องฝึกกล้ามเนื้อหลายมัด ดังนั้น ผู้ดูแลและผู้ป่วยควรฝึกไปตามลำดับขั้นตอนอย่างค่อยเป็นค่อยไป ไม่ควรฝืนทำได้ในท่าทางที่ผิด ๆ แต่ควรทำท่าที่ถูกบ่อย ๆ ในจำนวนครั้งมากๆ เพื่อให้ร่างกายของผู้ป่วยเรียนรู้ในการจดจำท่าทางและฝึกกำลังกล้ามเนื้ออย่างถูกวิธี
ค่อย ๆ ก้าวเดินอย่างถูกต้อง เพื่อก้าวที่มั่นคงในอนาคตข้างหน้านะคะ ทีม OLDK ขอเป็นกำลังใจให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองทุกท่านกลับมาเดินได้เป็นปกติอย่างที่ตั้งใจไว้ค่ะ
สาระน่ารู้เรื่องการดูแลและการทำกายภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)
- รู้จักโรคหลอดเลือดสมองเบื้องต้น: อาการโรคหลอดเลือดสมอง ปัจจัยเสี่ยง และการรักษา
- วิธีการดูแลผู้ป่วยสโตรกให้กลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) – EP.1
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ในช่วงแรก – EP.2
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกนั่ง – EP.3
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกยืน – EP.4
- (บทความนี้) การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกเดิน – EP.5
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกเดินขึ้นลงบันได – EP.6
ค้นหา นักกายภาพบำบัดใกล้บ้านคุณ
หากต้องการสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม สามารถทักแชทมาได้ที่ LINE: @oldk
