การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) – EP.1
การทำกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองหรือผู้ป่วย Stroke เป็นส่วนสำคัญที่จะช่วยให้ผู้ป่วยมีกำลังกล้ามเนื้อที่แข็งแรงขึ้น และสามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างเป็นปกติรวดเร็วที่สุด โดยผู้ป่วยควรได้รับการทำกายภาพบำบัดอย่างต่อเนื่อง เมื่อออกจากโรงพยาบาลมาแล้วก็ควรทำกายภาพบำบัดที่บ้านตามความเหมาะสม เพื่อให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) มีพัฒนาการทางด้านร่างกายที่ดีขึ้นตามลำดับ
ผู้ป่วยแต่ละคนอาจใช้เวลาในการฟื้นฟูร่างกายแตกต่างกัน ดังนั้น นักกายภาพบำบัดจะเป็นผู้ประเมินอาการและออกแบบการรักษาให้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละคน รวมถึงมีการแนะนำวิธีการดูแลผู้ป่วยสโตรก และท่าทำกายภาพบำบัดที่บ้านเบื้องต้น เพื่อให้ผู้ดูแล เช่น ลูก หลาน สามารถนำไปใช้ฝึกผู้ป่วยที่บ้านได้ด้วย มาดูกันว่าในแต่ละช่วง ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองควรได้รับการทำกายภาพบำบัดอย่างไรบ้าง
ช่วงเวลาทองของการทำกายภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Golden Period)
ผู้ดูแลผู้ป่วยหลายท่านอาจจะเคยได้ยินมาว่าช่วงเวลาทอง (Golden period) หรือช่วงระยะ 6 เดือนหลังจากที่มีอาการป่วย คือช่วงที่ร่างกายของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) สามารถฟื้นฟูกลับมาได้มากที่สุด ซึ่งถ้าผู้ป่วยได้ฝึกทำกายภาพบำบัดอย่างถูกต้องในระยะนี้ ก็จะมีพัฒนาการทางด้านร่างกายที่ดีขึ้นและมีโอกาสกลับมาใช้ชีวิตเป็นปกติได้ในระยะเวลาที่น่าพึงพอใจ
สำหรับผู้ป่วยบางรายที่ผ่านช่วง 6 เดือนมาแล้ว แต่ยังไม่ได้ทำกายภาพบำบัดมากนักหรือยังไม่เห็นถึงพัฒนาการของร่างกายก็อย่าเพิ่งท้อใจไปนะคะ เพราะหลังจากผ่านไปแล้ว 6 เดือน ร่างกายก็ยังสามารถฟื้นฟูและพัฒนาต่อไปได้ โดยการฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองให้กลับมาเป็นปกตินั้นจะขึ้นอยู่กับระดับอาการของโรคที่เป็นและการฝึกการทำกายภาพอย่างต่อเนื่องด้วยเช่นกัน ในช่วงแรกที่กลับไปพักฟื้นที่บ้าน อาจยังไม่มั่นใจและยังไม่รู้ว่าร่างกายสามารถทำกายภาพได้มากน้อยแค่ไหน ควรปรึกษานักกายภาพบำบัด หรือให้นักกายภาพไปทำกายภาพบำบัดที่บ้าน เพื่อให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองได้รับการฟื้นฟูร่างกายอย่างต่อเนื่องและถูกวิธี
ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสามารถ "เริ่มทำกายภาพบำบัด" ได้เมื่อไร
การทำกายภาพบำบัดให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง สามารถเริ่มทำได้ตั้งแต่ผู้ป่วยมีอาการคงที่หลังจากการได้รับการรักษาจากแพทย์ เริ่มรับรู้ รู้สึกตัว และมีค่าความดันคงที่ พ้นระยะวิกฤตแล้ว โดยในช่วงแรกผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองอาจจะยังไม่สามารถขยับร่างกายในด้านที่อ่อนแรงได้ นักกายภาพบำบัดก็จะเข้าไปช่วยให้ร่างกายได้ขยับข้อต่อต่าง ๆ เพื่อป้องกันการยึดติดของข้อ ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ร่างกายไม่สามารถเคลื่อนไหวได้อย่างเป็นปกติ นอกจากนี้หากผู้ป่วยเริ่มมีแรงแล้ว นักกายภาพอาจจะให้ผู้ป่วยลองออกแรงขยับร่างกายด้วยตัวเอง หรือฝึกท่ากายภาพและให้ผู้ป่วยทำตาม เพื่อเป็นการฝึกสมองไปในตัวด้วยเช่นกัน
ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสามารถ "ฝึกนั่ง" ได้เมื่อไร
เมื่อผ่านระยะแรกมาแล้ว ความดันเริ่มคงที่ ผู้ป่วยเริ่มรู้สึกตัวพอที่จะขยับได้ นักกายภาพจะค่อย ๆ ทำการปรับให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองนั่ง โดยการที่จะเริ่มฝึกนั่งได้นั้น ผู้ป่วยควรมีความดันระหว่างเปลี่ยนท่าจากนอนเป็นท่านั่ง ต่างจากกันไม่เกิน 20 มิลลิเมตรปรอท และไม่มีอาการเวียนศีรษะขณะปรับขึ้นนั่ง โดยเริ่มแรกนักกายภาพบำบัดมักจะปรับให้ผู้ป่วยเอนหลังพิงหัวเตียงก่อน หากผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสามารถตั้งลำคอได้ตรง หันซ้ายขวาได้ ความดันคงที่ ก็จะค่อย ๆ ปรับการฝึกมาเป็นการนั่งห้อยขาข้างเตียง
ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสามารถ "ฝึกยืน" ได้เมื่อไร
หลังผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสามารถนั่งได้อย่างมั่นคง และสามารถตั้งลำตัวตรง ทรงตัวได้เองขณะกำลังนั่ง นักกายภาพบำบัดก็จะเริ่มให้ผู้ป่วยฝึกยืน ในช่วงแรกนักกายภาพอาจต้องออกแรงในการช่วยพยุงและจัดท่ายืนที่ถูกต้อง โดยนักกายภาพบำบัด (หรือผู้ดูแลขณะที่ทำกายภาพเองที่บ้าน) ควรจะอยู่ในข้างที่ผู้ป่วยอ่อนแรง เพื่อช่วยพยุงตัวผู้ป่วย นอกจากนี้อาจใช้ไม้เท้าเป็นตัวช่วย โดยให้ผู้ป่วยจับไม้เท้าในข้างที่แข็งแรง หรืออาจให้นักกายภาพบำบัดหรือผู้ดูแลคอยจับที่บริเวณเข็มขัดหรือขอบกางเกง เพื่อช่วยพยุงตัวและป้องกันการล้ม
ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสามารถ "ฝึกเดิน" ได้เมื่อไร
เมื่อสามารถยืนได้อย่างมั่นคงแล้ว ขั้นตอนต่อไปในการทำกายภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองก็คือการฝึกเดิน โดยการที่จะฝึกเดินได้นั้น ผู้ป่วยควรที่จะสามารถถ่ายน้ำหนักลงขาข้างที่อ่อนแรงได้ก่อน สามารถยืนได้โดยลำตัวตั้งตรง ขาข้างที่อ่อนแรงเหยียดตรง หลังจากฝึกถ่ายน้ำหนักได้แล้ว ก็จะฝึกก้าวเดินต่อไป โดยนักกายภาพหรือผู้ดูแลควรอยู่ช่วยผู้ป่วยในข้างที่อ่อนแรง และให้ผู้ป่วยจับไม้เท้าในข้างที่แข็งแรง ทั้งนี้นักกายภาพจะมีวิธีการฝึกผู้ป่วยแต่ละคนแตกต่างกันไปตามสภาพร่างกายและความเหมาะสม
จะเห็นได้ว่าการทำกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) สามารถเริ่มฝึกได้เมื่อผู้ป่วยมีอาการคงที่ พ้นจากภาวะวิกฤตแล้ว โดยเริ่มตั้งแต่การฟื้นฟูร่างกายขณะอยู่บนเตียง การฝึกนั่ง การฝึกยืน ไปจนถึงการฝึกเดินตามลำดับอย่างค่อยเป็นค่อยไป เพื่อให้ร่างกายและสมองของผู้ป่วยจำท่าทางการเคลื่อนไหวที่ถูกต้องเป็นปกติ อีกทั้งยังช่วยให้ผู้ป่วยไม่รู้สึกเหนื่อยล้าจนเกินไปและรู้สึกมีกำลังใจในการทำฝึกทำกายภาพอย่างต่อเนื่องอีกด้วย
ทั้งนี้ ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองแต่ละคนอาจใช้เวลาหรือวิธีการทำกายภาพบำบัดที่แตกต่างกัน ดังนั้น การปรึกษานักกายภาพหรือการให้นักกายภาพไปทำกายภาพที่บ้านอย่างต่อเนื่อง จะช่วยเพิ่มโอกาสให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสามารถกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ OLDK ขอเป็นกำลังใจให้กับทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแลทุกคนนะคะ หรือหากอยากปรึกษานักกายภาพสามารถสอบถาม OLDK มาได้เลยค่ะ
สาระน่ารู้เรื่องการดูแลและการทำกายภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)
- รู้จักโรคหลอดเลือดสมองเบื้องต้น: อาการโรคหลอดเลือดสมอง ปัจจัยเสี่ยง และการรักษา
- วิธีการดูแลผู้ป่วยสโตรกให้กลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ
- (บทความนี้) การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) – EP.1
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ในช่วงแรก – EP.2
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกนั่ง – EP.3
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกยืน – EP.4
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกเดิน – EP.5
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกเดินขึ้นลงบันได – EP.6
