โรคเบาหวาน ชื่อโรคแสนเบา แต่อาการนั้นไม่เบา
โรคเบาหวาน เป็นหนึ่งในโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่พบได้มากที่สุด จากผลสำรวจในประเทศพบว่าในผู้สูงอายุ 5 คน จะพบผู้ป่วยเบาหวาน 1 คน และมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ อีกทั้งยังพบในคนที่อายุน้อยลงจากเดิมอีกด้วย ซึ่งโรคเบาหวานยังเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เกิดโรคแทรกซ้อนต่าง ๆ ได้ ไม่ว่าจะเป็นโรคไตวาย โรคตา หรือแม้แต่โรคหัวใจ
สาเหตุโรคเบาหวาน
โรคเบาหวานมีสาเหตุมาจากการที่ร่างกายไม่สามารถผลิตอินซูลินได้อย่างเพียงพอ หรือผลิตได้อย่างเพียงพอแต่ไม่สามารถนำอินซูลินมาใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ หรือที่เรียกว่า ภาวะดื้ออินซูลิน นั่นเอง โดยอินซูลินเป็นฮอร์โมนที่ช่วยนำน้ำตาลเข้าเซลล์ เพื่อให้ร่างกายนำมาสร้างพลังงาน หากไม่มีอินซูลิน ระดับน้ำตาลในเลือดก็จะสะสมมากขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้น ก็จะส่งผลให้เกิดโรคเบาหวานตามมาได้
ทำไมถึงเรียกว่า “เบาหวาน”
เนื่องจากผู้ป่วยเบาหวานมักมีปัสสาวะหวาน (ปัสสาวะมีน้ำตาลสูง) ซึ่งสามารถสังเกตได้จากการมีมดมาตอมปัสสาวะ โดยสมัยก่อนเรามักจะเรียกปัสสาวะ ว่า ‘เบา’ และอุจจาระว่า ‘หนัก’ ดังนั้น คนจึงเรียกโรคนี้ว่า “เบาหวาน” หรือ ปัสสาวะหวานนั่นเอง
อาการของโรคเบาหวาน
- ปัสสาวะบ่อย โดยเฉพาะต้องตื่นมาปัสสาวะตอนกลางคืน
- หิวน้ำบ่อย
หิวบ่อย รับประทานจุ แต่น้ำหนักลด - ผิวแห้ง
- เป็นแผลง่าย แล้วหายยาก
- ตาพร่ามัว
- ชาบริเวณปลายมือปลายเท้าทั้ง 2 ข้าง
- หย่อนสมรรถภาพทางเพศ
ชนิดของโรคเบาหวาน
เบาหวานชนิดที่ 1
เกิดจากความผิดปกติของตับอ่อน ทำให้ไม่สามารถสร้างอินซูลินได้ ส่งผลให้น้ำตาลในเลือดสูง รักษาด้วยการฉีดอิซูลิน มักพบในผู้ป่วยที่อายุต่ำกว่า 30 ปี
เบาหวานชนิดที่ 2
พบได้บ่อยที่สุด ซึ่งเป็นโรคเบาหวานที่มีสาเหตุมาจากพฤติกรรมการรับประทานอาหารหรือการใช้ชีวิต โดยมักเกิดในบุคคลที่มีภาวะอ้วน โดยตับอ่อนยังสามารถผลิตอินซูลินได้ แต่เกิดภาวะดื้ออินซูลิน จึงไม่สามารถนำน้ำตาลในเลือดไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกายได้ ส่งผลให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูง
เบาหวานชนิดพิเศษ
เกิดจากความผิดปกติทางพันธุกรรม โรคของตับอ่อน ความผิดปกติของฮอร์โมน การได้รับยาบางชนิด เช่น ยากลุ่มสเตียรอยด์ หรือสารเคมี เป็นต้น
เบาหวานขณะตั้งครรภ์
เบาหวานชนิดนี้เกิดขึ้นขณะตั้งครรภ์และหายไปได้หลังคลอดบุตร แต่มีโอกาสเสี่ยงที่จะเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ในอนาคต
การวินิจฉัยโรคเบาหวาน
- การตรวจวัดระดับน้ำตาลในเลือดหลังงดอาหาร (อย่างน้อย 8 ชั่วโมง) เป็นวิธีที่ใช้ทั่วไป
- ปกติระดับน้ำตาลในเลือดจะน้อยกว่า 100 มก./ดล.
- ผู้มีความเสี่ยงเป็นโรคเบาหวานหรือเบาหวานแฝง ระดับน้ำตาลในเลือดจะอยู่ระหว่าง 100-125 มก./ดล.
- ผู้ที่เป็นเบาหวาน ระดับน้ำตาลในเลือดจะมากกว่า 126 มก./ดล.
- การวัดระดับน้ำตาลหลังรับประทานกลูโคส/อาหารไปแล้ว 2 ชั่วโมง วิธีนี้จะดูว่าร่างกายสามารถดึงน้ำตาลไปใช้ได้หรือไม่
- ปกติระดับน้ำตาลในเลือดจะน้อยกว่า 140 มก./ดล.
- ผู้มีความเสี่ยงเป็นโรคเบาหวานหรือเบาหวานแฝง ระดับน้ำตาลในเลือดจะอยู่ระหว่าง 140-199 มก./ดล.
- ผู้ที่เป็นเบาหวานระดับน้ำตาลในเลือดจะมากกว่า 200 มก./ดล.
- การตรวจค่าน้ำตาลสะสม (HbA1c) เป็นค่าที่ใช้บอกระดับน้ำตาลในเลือดในช่วง 3 เดือนที่ผ่านมา ซึ่งค่านี้อาจจะแก้ปัญหาในผู้ป่วยบางท่าน ที่พยายามควบคุมอาหารแค่ตอนก่อนที่จะเข้าพบแพทย์เท่านั้น โดยแพทย์จะดูค่าน้ำตาลสะสมประกอบกับการตรวจระดับน้ำตาลในเลือดหลังงดอาหาร เพื่อเพิ่มความแม่นยำ
- ปกติค่าน้ำตาลสะสมจะอยู่ที่ 4.3-5.6%
- ผู้มีความเสี่ยงเป็นโรคเบาหวานหรือเบาหวานแฝง ค่าน้ำตาลสะสมจะอยู่ระหว่าง 5.7-6.4%
- ผู้ที่เป็นเบาหวาน ค่าน้ำตาลสะสมมากกว่า 6.5% ขึ้นไป
ภาวะแทรกซ้อนของโรคเบาหวาน
มักเกิดในผู้ป่วยเบาหวานที่เป็นโรคเบาหวานตั้งแต่ 5 ปีขึ้นไป โดยเฉพาะในผู้ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ตามเกณฑ์ที่กำหนด โดยพบได้บ่อยดังนี้
- ภาวะแทรกซ้อนทางตา (เบาหวานขึ้นตา): ผู้ป่วยที่ควบคุมน้ำตาลในเลือดได้ไม่ดี มีโอกาสที่จะเกิดโรคตาเพิ่มขึ้นมากกว่า 4-9 เท่า เมื่อเปรียบเทียบกับผู้ป่วยเบาหวานที่ควบคุมน้ำตาลในเลือดได้
- ภาวะแทรกซ้อนทางไต: ผู้ป่วยโรคเบาหวานมีแนวโน้มที่จะเกิดโรคไตเพิ่มขึ้นถึง 10 เท่า โรคไตจากเบาหวานเป็นหนึ่งในสาเหตุของภาวะไตวายระยะสุดท้ายของผู้ป่วยในประเทศไทย
- ภาวะแทรกซ้อนของหลอดเลือดขนาดใหญ่: ผู้ป่วยเบาหวานมีความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนทางหัวใจและหลอดเลือดเพิ่มขึ้น 2-3 เท่าเมื่อเปรียบเทียบกับผู้ที่ไม่เป็นเบาหวาน
- แผลเบาหวานที่เท้า: ผู้ป่วยเบาหวานมีแนวโน้มที่จะต้องตัดขาส่วนล่างเพิ่มมากขึ้น 10-20 เท่า
ดูแลตัวเองอย่างไรหากเป็นโรคเบาหวาน
- รับประทานอาหารที่มีประโยชน์และถูกต้องตามหลักโภชนาการ อาจแบ่งมื้ออาหารเป็นเช้า กลางวัน เย็น และมื้ออาหารว่างตอนสายหรือบ่าย
- หลีกลี่ยงอาหารที่มีน้ำตาลสูง เช่น น้ำหวาน ขนม เบเกอรี่
- หมั่นตรวจน้ำตาลด้วยตนเอง เพื่อให้ทราบระดับน้ำตาลในเลือด
- ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ อาจจะเป็นการออกกำลังกายเบา ๆ เช่น การเดินเร็ว หรือปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เช่น ใช้บันได้แทนการใช้ลิฟต์ หากต้องเดินขึ้นไปเพียงไม่กี่ชั้น
- ดูแลทำความสะอาดเท้า ระมัดระวังอย่าให้เกิดบาดแผล
- รับประทานยาตามแพทย์สั่งอย่างต่อเนื่องและพบแพทย์ตามนัด
เลือก 'เครื่องตรวจน้ำตาล' ที่ใช้งานง่าย ตรวจวัดระดับน้ำตาลได้อย่างแม่นยำ
เบาหวานเป็นโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ซึ่งเราสามารถป้องกันได้ด้วยการเลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม และตรวจสุขภาพอย่างเป็นประจำ เพราะสุขภาพที่ดี จะทำให้การใช้ชีวิตในวัยเกษียณ รวมไปถึงวัยอื่น ๆ เป็นไปได้อย่างดีด้วย วันนี้ อย่าลืมเริ่มออกกำลังกายและทานอาหารที่มีประโยชน์กันนะคะ
อ้างอิง:
- Sickening Sweet, Science History Institute
- เบาหวาน เรื่องหวาน ๆ ที่ไม่ควรเสี่ยง, โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์
- สถานการณ์ปัจจุบัน และความร่วมมือเพื่อ ปฏิรูปการดูแลรักษาโรคเบาหวานในประเทศไทย, โนโว นอร์ดิสค์ ฟาร์มา
