การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกนั่ง – EP.3
หลังจากบทความก่อนที่เราได้พูดถึงการกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ในช่วงแรก ด้วยการฝึกการขยับข้อต่อและการออกกำลังกายบนเตียงแล้ว ขั้นตอนถัดไปสำหรับการฝึกผู้ป่วยสโตรกให้สามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้เป็นปกติ คือ การฝึกลุกขึ้นนั่ง เป็นการทำกายภาพได้บนเตียงที่บ้าน ส่งเสริมให้มีการใช้กล้ามเนื้อมากขึ้น และเตรียมพร้อมสำหรับการฝึกยืน และเดินในลำดับต่อไป
เมื่อไรถึงจะสามารถฝึกให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองลุกขึ้นนั่งได้
ปกติแล้วนักกายภาพบำบัดจะเริ่มฝึกให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองลุกขึ้นนั่ง เมื่อผู้ป่วยพอที่จะควบคุมลำตัวให้ยืดตรงได้ และต้องมีการวัดความดันโลหิต เพื่อดูว่าความดันของผู้ป่วยคงที่หรือไม่ เมื่อมีการเปลี่ยนจากท่านอนไปท่านั่ง โดยความแตกต่างของค่าความดันระหว่างอยู่ในท่านอนกับท่านั่ง ไม่ควรต่างกันเกิน 20 มิลลิเมตรปรอท นอกจากนี้นักกายภาพบำบัดหรือผู้ดูแลจะต้องสังเกตอาการและสอบถามผู้ป่วยเพิ่มเติมว่ามีอาการปวดศีรษะ หน้ามืด หรือวิงเวียนหรือไม่เมื่อเปลี่ยนท่านั่ง หากไม่มีอาการเหล่านี้ก็สามารถเริ่มฝึกให้ผู้ป่วยสโตรกให้ลุกขึ้นนั่งได้
เทคนิคการทำกายภาพและฝึกนั่งผู้ป่วยสโตรก จากนักกายภาพบำบัดวิชาชีพ
สำหรับผู้ป่วยโรคหลอดสมองที่เพิ่งฝึกลุกขึ้นนั่ง แนะนำให้ค่อย ๆ ปรับให้ผู้ป่วยลุกขึ้นนั่งบนเตียง โดยหลังยังพิงอยู่ที่หัวเตียงก่อน หรือหากบ้านไหนใช้เตียงไฟฟ้า ก็ค่อย ๆ ปรับระดับความสูงของหัวเตียง เพื่อให้ผู้ป่วยได้ปรับตัว และเตรียมสำหรับการฝึกในลำดับถัดไป
การฝึกกายภาพให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองหรือผู้ป่วยที่มีอาการอ่อนแรงลุกขึ้นนั่งนั้น สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ช่วง ได้แก่ การเปลี่ยนท่านอนหงายเป็นนอนตะแคง และ การยันตัวขึ้นจากการนอนตะแคงเพื่อลุกขึ้นนั่งห้อยขาข้างเตียง
1. การฝึกผู้ป่วยสโตรกให้เปลี่ยนท่าจากนอนหงายไปนอนตะแคง
การลุกขึ้นนั่งโดยตรงจากท่านอนหงาย อาจทำให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองหรือผู้ป่วยที่มีอาการอ่อนแรง ใช้กล้ามเนื้อข้างที่แข็งแรงมากเกินไปจนเกิดอาการบาดเจ็บ และอาจทำให้เกิดการเกร็งที่บริเวณหลังมากเกินไป ส่งผลให้เกิดอาการปวดหลังตามมาได้เช่นกัน ดังนั้น จึงควรฝึกให้ผู้ป่วยนอนตะแคงและลุกขึ้นนั่งจากท่านอนตะแคง แทนที่จะเป็นท่านอนหงาย ทั้งนี้ สามารถฝึกให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองนอนตะแคงทับได้ทั้ง 2 ข้าง แต่ถ้าหากผู้ป่วยยังไม่มีแรงมากพอ แนะนำให้เริ่มฝึกจากการนอนตะแคงทับข้างที่อ่อนแรงก่อนได้ โดยมีวิธีการฝึก ดังนี้
- นอนตะแคงทับข้างที่อ่อนแรง
- ชันเข่าทั้ง 2 ข้างขึ้น โดยใช้ขาข้างที่แข็งแรงช่วยในการชันเข่า หรือผู้ช่วยสามารถช่วยประคองได้
- จัดท่ากางแขนที่อ่อนแรงออก เพื่อป้องกันการทับไหล่หลังจากพลิกตะแคงตัว
- จัดท่าให้แขนผู้ป่วยพาดมาด้านที่อ่อนแรง หรือหากผู้ป่วยมีแรง สามารถให้ผู้ป่วยยกมือพาดมาด้านที่อ่อนแรงได้
- นักกายภาพบำบัดหรือผู้ดูแลจับบริเวณสะโพกและสะบัก จากนั้นให้ผู้ป่วยออกแรงหมุนลำตัวมาด้านที่อ่อนแรง
- นอนตะแคงทับข้างที่แข็งแรง
- ชันเข่าทั้ง 2 ข้างขึ้น โดยใช้ขาข้างที่แข็งแรงช่วยในการชันเข่า หรืออาจให้นักายกายภาพบำบัดหรือผู้ดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสามารถช่วยประคองได้
- นำมือข้างที่แข็งแรงจับบริเวณศอกข้างที่อ่อนแรง
- นักกายภาพบำบัดหรือผู้ดูแลจับบริเวณสะโพกและสะบัก จากนั้นให้ผู้ป่วยออกแรงหมุนลำตัวมาด้านที่แข็งแรง
2. การฝึกผู้ป่วยสโตรกให้ลุกขึ้นนั่งจากท่านอนตะแคง
ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง สามารถฝึกลุกขึ้นนั่งได้ทั้งฝั่งที่ผู้ป่วยแข็งและอ่อนแรง หากผู้ป่วยมีอาการอ่อนแรงมาก ให้เริ่มฝึกจากการนอนตะแคงทับข้างที่แข็งแรงก่อน และหลังจากนั้นให้ผู้ป่วยฝึกลุกขึ้นนั่งจากด้านที่อ่อนแรง เพื่อกระตุ้นให้ใช้กล้ามเนื้อด้านที่อ่อนแรง ซึ่งลำดับการฝึกจะมีขั้นตอน ดังนี้
- นอนตะแคงทับข้างที่แข็งแรง
- จัดท่าตั้งศอกข้างที่แข็งแรงขึ้นยันกับพื้นเตียง
- วางมือข้างที่อ่อนแรงลงบนเตียงในลักษณะราบ เพื่อช่วยในการลงน้ำหนัก
- นักกายภาพหรือผู้ดูแลใช้มือจับบริเวณสะบักและสะโพก
- จากนั้นให้ผู้ป่วยโน้มตัวมาด้านหน้า กดศอกข้างที่แข็งแรงลงร่วมกับออกแรงกดที่มือข้างที่แข็งแรง เพื่อพยุงตัวลุกขึ้นนั่ง
โดยหลักสำคัญของการตะแคงตัวลุกขึ้นนั่งนั้น ผู้ป่วยสโตรกจะต้องมีการโน้มตัวและออกแรงบริเวณศอกเพื่อช่วยดันตัวเองขึ้นได้ และเมื่อลุกขึ้นนั่งแล้ว จัดท่าให้ผู้ป่วยวางขาราบกับพื้นและถ่ายน้ำหนักลงทั้ง 2 ข้าง เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการฝึกยืนต่อไป
การดูแลและกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่บ้าน จะต้องทำอย่างต่อเนื่องและถูกวิธี หากมีคำถามหรือสนใจหานักกายภาพบำบัดที่บ้านสามารถติดต่อ OLDK เข้ามาได้เลยนะคะ ทางเราพร้อมเป็นตัวช่วยให้ผู้ป่วยทุกคนกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติอย่างมีความสุขและช่วยคลายความกังวลของผู้ดูแลทุกท่านค่ะ
สาระน่ารู้เรื่องการดูแลและการทำกายภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)
- รู้จักโรคหลอดเลือดสมองเบื้องต้น: อาการโรคหลอดเลือดสมอง ปัจจัยเสี่ยง และการรักษา
- วิธีการดูแลผู้ป่วยสโตรกให้กลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) – EP.1
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ในช่วงแรก – EP.2
- (บทความนี้) การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกนั่ง – EP.3
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกยืน – EP.4
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกเดิน – EP.5
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกเดินขึ้นลงบันได – EP.6
ค้นหา นักกายภาพบำบัดใกล้บ้านคุณ
หากต้องการสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม สามารถทักแชทมาได้ที่ LINE: @oldk
