การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกยืน – EP.4
เมื่อผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) สามารถฝึกนั่งทรงตัวได้ดีแล้ว ขั้นตอนของการฝึกร่างกายและการทำกายภาพบำบัดที่บ้านถัดมาของผู้ป่วยสโตรกก็คือ “การฝึกยืน” ซึ่งจะเป็นพื้นฐานสำคัญในการช่วยให้ผู้ป่วยฝึกเดินและกลับมาเดินได้เป็นปกติ โดยก่อนที่จะฝึกยืนได้นั้น นักกายภาพบำบัดที่บ้านของ OLDK ขอแนะนำให้ผู้ดูแลและผู้ป่วยสโตรกมารู้จักขั้นตอนการยืนที่ถูกต้องกันก่อนนะคะ เพื่อที่จะได้ช่วยให้ผู้ป่วยฝึกยืนได้อย่างถูกต้องและป้องกันการล้มค่ะ
รู้จักขั้นตอนการยืน ก่อนเริ่มทำกายภาพบำบัดเพื่อฝึกยืนในผู้ป่วยสโตรก
การเปลี่ยนท่าจากการนั่งไปเป็นการลุกขึ้นยืนนั้น สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ช่วงด้วยกัน คือ ช่วงที่นั่งอยู่บนเก้าอี้ (Pre-extension phase) และช่วงที่ยกก้นพ้นเก้าอี้ (Extension phase)
ช่วงที่ 1 ผู้ป่วยนั่งอยู่บนเก้าอี้ (Pre-extension phase)
การจัดท่านั่งที่เหมาะสมจะช่วยให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสามารถลุกขึ้นยืนได้ง่าย โดยช่วงนี้เป็นช่วงก่อนลุกขึ้นยืน ผู้ป่วยจะนั่งอยู่บนเก้าอี้ จากนั้นขยับตัวออกมาให้นั่งครึ่งก้น ถอยเท้ามาด้านหลัง เข่าจะอยู่ในลักษณะมุมงอ
ช่วงที่ 2 ผู้ป่วยยกก้นพ้นเก้าอี้ (Extension phase)
เมื่อทำท่านั่งในช่วงที่ 1 เรียบร้อยแล้ว ให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองโน้มตัวมาด้านหน้าจนศีรษะเลยบริเวณเข่าเล็กน้อย ซึ่งการทำท่านี้ร่วมกับการถอยเท้ามาด้านหลัง จะทำให้เกิดการเปลี่ยนการลงน้ำหนักจากก้นมาที่เท้า จากนั้นค่อย ๆ เหยียดตัว เพื่อลุกขึ้นยืน
จากที่กล่าวไปข้างต้น จะเห็นได้ว่า สิ่งที่ผู้ป่วยสโตรกต้องทำได้ หากต้องการลุกขึ้นยืนได้อย่างมั่นคงและป้องกันการล้ม คือ
- ถอยเท้ามาด้านหลัง
- โน้มตัวไปด้านหน้า
- ยกก้นลอยขึ้นเหนือเก้าอี้
- ลุกขึ้นยืนตัวตรง ถ่ายน้ำหนักลงเท้า 2 ข้าง
ท่ากายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง เพื่อฝึกให้ผู้ป่วยลุกขึ้นยืน
1. ท่าถอยเท้ามาด้านหลัง (เน้นข้างที่อ่อนแรง)
หากไม่ฝึกทำกายภาพบำบัดท่านี้ ผู้ป่วยสโตรกมักจะถอยเท้าข้างที่แข็งแรงเพียงข้างเดียว และลุกขึ้นยืน ทำให้น้ำหนักตกลงไปในข้างที่แข็งแรงเพียงข้างเดียว ถ่ายน้ำหนักได้ไม่ดี ส่งผลให้ขั้นตอนที่จะฝึกในการเดินต่อไปไม่มั่นคง และเสี่ยงต่อการล้มได้ โดยสามารถทำกายภาพเพื่อฝึกการถอยเท้าข้างที่อ่อนแรงมาด้านหลังได้ตามขั้นตอนดังนี้
- นักกายภาพบำบัดหรือผู้ดูแลที่บ้านจัดท่าให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองนั่งบนเก้าอี้ เท้าวางราบกับพื้น
- ใช้ผ้าขนหนูวางใต้เท้าหรือให้ผู้ป่วยใส่ถุงเท้าเพื่อลดแรงเสียดทานที่พื้น
- ให้ผู้ป่วยลากขาข้างที่อ่อนแรงมาด้านหลังจนเข่างอ ทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3-4 เซ็ตต่อวัน
2. ท่าโน้มตัวไปด้านหน้า
ท่ากายภาพท่านี้จะเป็นท่าที่ช่วยให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง สามารถฝึกถ่ายน้ำหนักจากก้นลงไปที่เท้าทั้ง 2 ข้าง ได้อย่างมั่นคง เพื่อให้สามารถเปลี่ยนจากท่านั่งไปท่ายืนได้ โดยมีวิธีการฝึกดังนี้
- นักกายภาพบำบัดหรือผู้ดูแลที่บ้านจัดท่าให้ผู้ป่วยนั่งบนเก้าอี้ครึ่งก้น เท้าวางราบกับพื้น
- นักกายภาพบำบัดหรือผู้ดูแลที่บ้านยกมือขึ้นมาบริเวณด้านหน้าผู้ป่วยสโตรก ในระดับเดียวกันกับศีรษะของผู้ป่วยขณะนั่ง แล้วให้ผู้ป่วยโน้มตัวมาด้านหน้า โดยเอาศีรษะมาแตะที่มือของนักกายภาพบำบัดหรือผู้ดูแลที่บ้าน ทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3 เซ็ต/วัน
- เมื่อทำได้ดีขึ้น สามารถเพิ่มความยากโดยการเพิ่มระยะที่ผู้ป่วยสโตรกต้องโน้มตัว ร่วมกับให้โน้มตัวค้างไว้ เพื่อฝึกการถ่ายน้ำหนัก
3. ท่าเกร็งสะโพกยกก้นลอยเหนือเก้าอี้
การฝึกท่านี้จะเป็นการช่วยให้ผู้ป่วยสามารถถ่ายน้ำหนักและเปลี่ยนจากท่านั่งเป็นท่ายืนได้ โดยมีเทคนิคการฝึกกายภาพผู้ป่วย ดังนี้
- จัดท่าให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองนั่งบนเก้าอี้ และขยับตัวมานั่งที่ครึ่งเก้าอี้ เท้าวางราบกับพื้น มือของผู้ป่วยวางไว้ที่หน้าเข่า
- นักกายภาพบำบัดหรือผู้ดูแลที่บ้านนั่งอยู่ในข้างที่ผู้ป่วยอ่อนแรง โดยใช้เข่ากันบริเวณเข่าของผู้ป่วยสโตรก และจับบริเวณเข็มขัดช่วยพยุงหรือขอบกางเกงของผู้ป่วยไว้
- ให้ผู้ป่วยโน้มตัวมาข้างหน้าจนยกก้นลอยเหนือเก้าอี้ ทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3 เซ็ต/วัน
- การฝึกกายภาพท่าเกร็งสะโพก เริ่มจากค่อย ๆ ให้ผู้ป่วยโน้มตัว และเพิ่มความยาก โดยดูจากระดับที่ก้นลอยเหนือเก้าอี้
4. ท่าลุกขึ้นยืนตัวตรง
เมื่อสามารถฝึกโน้มตัวจนก้นลอยเหนือเก้าอี้ได้แล้ว การฝึกกายภาพท่านี้จะช่วยให้ผู้ป่วยสามารถถ่ายน้ำหนักลงที่ขาทั้ง 2 ข้าง และลุกขึ้นยืนได้
- เมื่อสามารถฝึกโน้มตัวจนก้นลอยพ้นเก้าอี้ได้แล้ว ให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองค่อย ๆเหยียดเข่าเหยียดสะโพกขึ้น จากนั้นยืนตัวตรงและถ่ายน้ำหนักลงที่ขาทั้ง 2 ข้าง ทำซ้ำ 10 ครั้ง/เซ็ต จำนวน 3 เซ็ต/วัน
การกายภาพบำบัดเพื่อการฝึกลุกขึ้นยืนในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ควรค่อย ๆ ฝึกอย่างช้า ๆ และฝึกทำอย่างถูกวิธี เพื่อให้สมองจดจำท่าทางที่ถูกต้อง และป้องกันความเสี่ยงที่จะล้มได้ด้วยค่ะ ค่อย ๆ ฝึกไปพร้อมกันนะคะ โดยในการฝึกระยะแรก แนะนำว่าให้ปรึกษานักกายภาพบำบัด เพื่อประเมินอาการเบื้องต้นและออกแบบการฝึกกายภาพบำบัดผู้ป่วยที่บ้านได้อย่างถูกต้องค่ะ
เพราะการป่วยเป็นโรคหลอดเลือดสมอง มีโอกาสหายเป็นปกติได้ หากมีการทำกายภาพบำบัดอย่างถูกต้องและต่อเนื่อง ทางทีมงาน OLDK แพลตฟอร์มค้นหานักกายภาพวิชาชีพ ขอเป็นกำลังใจให้นะคะ
สาระน่ารู้เรื่องการดูแลและการทำกายภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)
- รู้จักโรคหลอดเลือดสมองเบื้องต้น: อาการโรคหลอดเลือดสมอง ปัจจัยเสี่ยง และการรักษา
- วิธีการดูแลผู้ป่วยสโตรกให้กลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) – EP.1
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ในช่วงแรก – EP.2
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกนั่ง – EP.3
- (บทความนี้) การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกยืน – EP.4
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกเดิน – EP.5
- การกายภาพบำบัดผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ฝึกเดินขึ้นลงบันได – EP.6
ค้นหา นักกายภาพบำบัดใกล้บ้านคุณ
หากต้องการสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม สามารถทักแชทมาได้ที่ LINE: @oldk
